Journal of Design History 20:2(2007), 145-159 (ειδικό τεύχος για το ντιζάιν στη νοτιοανατολική Ευρώπη).
Η σύγκρουση μεταξύ παράδοσης και μοντερνικότητας κατέχει θεμελιώδη θέση στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους. Ο λόγος περί της εθνικής ταυτότητας και η έννοια της "Ελληνικότητας" βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της σύγκρουσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο σχεδιασμός προϊόντων που παράγονται τοπικά έχει επενδυθεί με μία ιδιαίτερη εθνική αύρα, και τα προϊόντα αντιμετωπίζονται ως υποδείγματα ιδεατών χαρακτηριστικών. Σε όλη τη διάρκεια του εικοστού αιώνα αλλά και στον εικοστό πρώτο, παραδείγματα της τοπικής σχεδιαστικής παραγωγής εκφράζουν τη συνεχιζόμενη παρουσία της έννοιας της εθνικής ταυτότητας στην παραγωγή τρισδιάστατων αντικειμένων. Τέτοια παραδείγματα εικονογραφούν την αμφιλεγόμενη επίδραση που έχει ασκήσει το ζήτημα της εθνικής ταυτότητας στην ανάπτυξη του σχεδιασμού στην Ελλάδα. Η διαχρονική εμμονή με την Ελληνικότητα έχει περιορίσει πολλά σχεδιαστικά εγχειρήματα σε εκδηλώσεις στείρου φορμαλισμού. Το κείμενο αυτό προτείνει την κριτική επανεξέταση του σχεδιασμού που βασίζεται στην έννοια της εθνικής ταυτότητας, δεδομένου ότι η έννοια αυτή συσκοτίζει το βάθος και την πολυπλοκότητα των ιστορικών διαδικασιών στο χώρο του σχεδιασμού.
City Lights: A detail of Greek inter-war modernism
Δημοσιεύτηκε στο Design Issues, τόμος 23, τεύχος 1, Χειμώνας 2007, 18-27.
Μελέτη μιας λεπτομέρειας αστικών ελληνικών κατοικιών χτισμένων σε μοντερνιστικό ύφος στη δεκαετία του 1930. Μέσα από την ανάλυση των φωτιστικών της εισόδου των κατοικιών αυτών, σχολιάζεται η συμβολή του σχεδιασμού της μικρής κλίμακας στην πρόσληψη της τεχνολογίας, και συγκεκριμένα της τεχνολογικής καινοτομίας του εξηλεκτρισμού.
Rethinking design history from an evolutionary perspective: Background and implications
Δημοσιεύτηκε σε ειδικό τεύχος του The Design Journal (vol. 8, issue 3, 2005, 50-60). Προηγούμενη εκδοχή του κειμένου παρουσιάστηκε στο διεθνές συνέδριο design - system - evolution, 6th European Academy of Design Conference, 29-31 Μαρτίου 2005, Βρέμη.
Τα αντικείμενα είναι ανθρώπινες δημιουργίες που εξελίσσονται μέσα στο χρόνο υπό την επίδραση ποικίλων παραγόντων. Πολυάριθμες θεωρίες έχουν χρησιμοποιηθεί κατά καιρούς για να εξηγήσουν αυτή τη διαδικασία και να διαμορφώσουν σχετικές ιστορικές αφηγήσεις. Αυτή η δημοσίευση σχολιάζει το ρόλο και τις δυνατότητες μιας εξελικτικής θεώρησης της ιστορίας του ντιζάιν. Από μια τέτοια προοπτική, τα αντικείμενα αντιμετωπίζονται ως εκδηλώσεις ιδεών που αναπαράγονται και διαδίδονται, με άλλα λόγια ως memes (έννοια και όρος που εισήχθησαν από τον Richard Dawkins). Υπό αυτή την έννοια, η ιστορία του ντιζάιν θεωρείται μία ιστορία ιδεών για το πώς να ζούμε και να αλληλεπιδρούμε με τους άλλους, παρά ως μία διαδοχή μορφών και στυλ. Τα καλά ντιζάιν δεν συνιστούν ιδανικές μορφές, αλλά κατάλληλες μορφές οι οποίες εξελίχτηκαν μέσω διαδικασιών προσαρμογής σε συγκεκριμένες κοινωνικές, οικονομικές και τεχνολογικές συνθήκες. Η εξελικτική προσέγγιση που προτείνεται υποδεικνύει την ανάγκη να επαναπροσδιορίσουμε την ιστορία του βιομηχανικού σχεδιασμού, να επαναξιολογήσουμε την αντίληψή μας για την ιστορία των προϊόντων, και τελικά να ξαναγράψουμε την ιστορία του ντιζάιν λαμβάνοντας υπ'όψη μία ευρύτερη σύλληψη της φύσης και του ρόλου των αντικειμένων. Το κείμενο αυτό εξετάζει τις πιθανές επιπτώσεις αυτής της προσέγγισης στη εκπαίδευση του ντιζάιν, όπου η ιστορία σήμερα κατέχει ένα σημαντικό αλλά διφορούμενο ρόλο. Η υιοθέτηση εξελικτικών αντιλήψεων, και ιδιαίτερα του προτεινόμενου μοντέλου Open Source, μπορεί να οδηγήσει σε ριζική ανανέωση των προγραμμάτων σπουδών. Έμμεσα, η κατανόηση και ερμηνεία της ιστορίας του ντιζάιν μέσα από εξελικτικά εργαλεία μπορεί να παίξει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη αξιόλογων και κοινωνικά ωφέλιμων σχεδιαστικών πρακτικών.
Unwanted innovation: The Athens Design Centre (1961-1963)
Δημοσιεύτηκε σε ειδικό τεύχος (με θέμα το μέλλον της ιστορίας του ντιζάιν διεθνώς) του Journal of Design History, 18.3, 2005, 269-283.
Το άρθρο αυτό πραγματεύεται τις δραστηριότητες του Ελληνικού Κέντρου Σχεδιασμού, μιας αγνοημένης όψης της ιστορίας του ντιζάιν στην Ελλάδα. Το ΕΚΣ ιδρύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του εξήντα από μια ομάδα βιομηχάνων, αρχιτεκτόνων, οικονομολόγων και άλλων επαγγελματιών, σε συνδυασμό με μία επιστημονική οργάνωση, την Ελληνική Εταιρεία Βιομηχανικής Μορφολογίας. Αν και το ΕΚΣ ήταν μιακαθαρά ιδιωτική πρωτοβουλία, μιμήθηκε δημόσιους οργανισμούς του εξωτερικού που λειτουργούσαν ως εθνικές υπηρεσίες προώθησης του βιομηχανικού σχεδίου, και ιδιαίτερα το Βρετανικό Συμβούλιο Βιομηχανικού Σχεδίου. Το ΕΚΣ ήταν βασικά μια επιχειρηματική πρωτοβουλία, που επεδίωκε να εκπαιδεύσει τους παραγωγούς αλλά και τους καταναλωτές ως προς το τι συνιστά "καλό σχεδιασμό". Οι εμπνευστές του ΕΚΣ ήλπιζαν ότι η λειτουργία του θα έδινε ώθηση στις πωλήσεις των προϊόντων και θα ενδυνάμωνε τις ελληνικές επιχειρήσεις στο νέο περιβάλλον της Ευρωπαϊκής Κοινής Αγοράς. Όμως, παρά τις μεγάλες προσδοκίες, το ΕΚΣ υπήρξε αποτυχημένο και βραχύβιο. Ο ιδιωτικός του χαρακτήρας και το στίγμα του "εμπορικού" δεν του επέτρεψαν να προσελκύσει ευρύτερη γκάμα υποστηρικτών, ιδιαίτερα από τον δημόσιο και τον ακαδημαϊκό χωρο. Γενικότερα, ήταν ένα υπερβολικά φιλόδοξο και υπό μία έννοια ηρωϊκό εγχείρημα, που προσπάθησε να μιμηθεί πολύ στενά τις αντίστοιχες διεθνείς δράσεις, και τελικά διαδραμάτισε περιθωριακό ρόλο στην ελληνική σκηνή του ντιζάιν.
Facing the West: Greece in the Great Exhibition of 1851
Δημοσιεύτηκε στο Design Issues, τόμος 19, τεύχoς 4, Φθινόπωρο 2003, 82-90.
Διερευνάται η προϊστορία του βιομηχανικού σχεδιασμού στην Ελλάδα, μέσα από τη μελέτη της ελληνικής συμμετοχής στη Μεγάλη Διεθνή Έκθεση που έγινε στο Λονδίνο το 1851. Αν και η επίσημη παρουσία του ελληνικού κράτους στην έκθεση ήταν μάλλον φτωχή, ήταν ταυτόχρονα ένα αξιοσημείωτο γεγονός που πυροδότησε ποικίλες αντιδράσεις, τόσο θετικές όσο και αρνητικές. Παρά τους περιορισμούς της, η ελληνική συμμετοχή στη λεγόμενη Great Exhibition τόνισε τον ευρωπαϊκό χαρακτήρα του νεοσύστατου κράτους και τροφοδότησε το ισχυρό -αν και αμφιλεγόμενο- ιδανικό του εξευρωπαϊσμού.
Exploring the designed world: Some aspects of course development in the Greek context
Δημοσιεύτηκε στο International Journal of Art and Design Education , τόμος 22.3, Φθινόπωρο 2003, 297-304.
Το στούντιο κατέχει κυρίαρχη θέση στη διδασκαλία του ντιζάιν. Διαφορετικοί τύποι και μορφές στούντιο έχουν αναπτυχθεί για να υποστηρίξουν διαφορετικές διδακτικές και μαθησιακές ανάγκες και στρατηγικές. Η δημοσίευση αυτή αναφέρεται στο ρόλο του στούντιο σε ένα νέο, πολυκλαδικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα (Master in Design) που προσφέρεται από την ιδιωτική σχολή ντιζάιν ΑΚΤΟ, στην Αθήνα. Το κείμενο εστιάζεται στη χρήση του στούντιο για πρακτικές εργασίες που σχετίζονται με την ιστορία του ντιζάιν και της τεχνολογίας Αυτές οι εργασίες χρησιμοποιούνται ως μέσο για να τεθούν υπό αμφισβήτηση συμβατικές μέθοδοι διδασκαλίας της ιστορίας και να διερευνηθούν σχετικές εκπαιδευτικές αναλογίες, όπως για παράδειγμα οι δυαδικές προσεγγίσεις "επιφάνεια-βάθος" και "καθεδρικός ναός-αγορά".
See me, feel me, touch me: Emotion in radio design
Δημοσιεύτηκε στο Design and Emotion, Episode III: The experience of Everyday Things, Deana McDonagh, Paul Hekkert, Diane Gyi, and Jeroen van Erp (επιμέλεια), Taylor and Francis, Λονδίνο, 2004, 382-386.
Το συναίσθημα και η εμπειρία αναφέρονται συχνά ως οι νέες 'λέξεις-κλειδιά της πρακτικής, της έρευνας και της εκπαίδευσης του σύγχρονου σχεδιασμού', ή ακόμα ως τα 'νέα παραδείγματα του σχεδιασμού'. Όμως, η έρευνα φανερώνει ότι το συναίσθημα και η εμπειρία έχουν ήδη παίξει κρίσιμο ρόλο για το ντιζάιν σε όλη τη διάρκεια του εικοστού αιώνα, αλλά δεν έχουν προσελκύσει αρκετά την προσοχή των ερευνητών και των ιστορικών του ντιζάιν. Αυτό το κείμενο εστιάζει στο ρόλο των αισθητηριακών και συναισθηματικών πλευρών του σχεδιασμού ραδιοφωνικών συσκευών. Πρόσφατη έρευνα της συγγραφέως υποδεικνύει ότι τα ραδιόφωνα μπορούν να ταξινομηθούν σε πέντε μορφολογικούς τύπους. Τέσσερις από τους τύπους αυτούς. που απαρτίζουν την κυρίως παραγωγή ραδιοφωνικών συσκευών, ακολουθούν μία κατά βάση φονξιοναλιστική προσέγγιση και παρουσιάζουν στενή οπτική συνάφεια μεταξύ τους, καθώς και ένα είδος μορφολογικής συνέχειας. Όμως, παρά τη φονξιοναλιστική ετικέτα, τέτοια ραδιόφωνα φέρουν έντονα αισθητηριακά χαρακτηριστικά. Η πέμπτη ομάδα ραδιοφώνων (στην οποία δίνεται η ονομασία 'ανεξάρτητη') εκφράζει μια καθαρά συναισθηματική προσέγγιση στο σχεδιασμό προϊόντων. Αυτή η ομάδα, που είναι πολύ ανομοιογενής, εκλεκτική και υπό μία έννοια περιθωριακή, αντλεί μορφολογικές εμπνεύσεις από τη φύση, την καθημερινή ζωή και τη μαζική κουλτούρα. Για παράδειγμα, οι ραδιοφωνικές συσκευές της ομάδας αυτής έχουν τη μορφή ζώων, γυαλιών ηλίου ή φιγούρων κόμικς. Τέτοια ραδιόφωνα ερμηνεύονται στο κείμενο αυτό ως φαινόμενα που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό, αν όχι αποκλειστικά, στο συναίσθημα. Επιπλέον δείχνεται ότι η συναισθηματική αυτή προσέγγιση έχει επηρεάσει και την πιο συμβατική παραγωγή ραδιοφωνικών συσκευών. Γενικότερα, το κείμενο σχολιάζει τους τρόπους με τους οποίους οι αισθητηριακές και συναισθηματικές πτυχές του σχεδιασμού προϊόντων χρησιμοποιήθηκαν για τη διαμεσολάβηση της τεχνολογίας και της τεχνολογικής αλλαγής στο ευρύτερο κοινό. Αυτή η διαμεσολάβηση αξιολογείται ως εν μέρει μόνο επιτυχημένη, εξ αιτίας των συχνά επιφανειακών ή ακραίων σχεδιαστικών λύσεων που έχουν δοθεί. Παρ'όλ'αυτά, η συναισθηματική ή αισθητηριακή προσέγγιση στο σχεδιασμό τεχνολογικών προϊόντων καθημερινής χρήσης συνιστά έναν πολλά υποσχόμενο τομέα για την διερεύνηση ποιητικών τρόπων ζωής στην καθημερινότητα του σύγχρονου ανθρώπου.
Shaping technology for everyday use: The case of radio set design
Δημοσιεύτηκε στο The Design Journal, τόμος 5, τεύχος 1, 2002, 2-13.
Η έννοια της διεπαφής (interface) είναι κρίσιμη στο χώρο του σχεδιασμού προϊόντων, καθώς επηρεάζει το πεδίο δράσης του χρήστη. Η μελέτη της διεπαφής σε παλαιότερες γενιές προϊόντων μπορεί να αποβεί γόνιμη για το σχεδιασμό των νεώτερων. Η δημοσίευση αυτή εξετάζει τη μορφή της ραδιοφωνικής συσκευής, η οποία θεωρείται ως ένα σημαντικό ιστορικό παράδειγμα διεπαφής χρήστη-προϊόντος. Ένα θεωρητικό μοντέλο που έχει προταθεί από τον Krippendorff χρησιμοποιείται για να υποστηρίξει την ανάλυση της σχεδιαστικής εξέλιξης της ραδιοφωνικής συσκευής. Η ανάλυση φανερώνει ότι το ραδιόφωνο παρέχει μορφολογικά πρότυπα για μια τεράστια γκάμα ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών προϊόντων, τόσο καταναλωτικών όσο και επαγγελματικών. Το ραδιόφωνο επηρέασε επίσης μοντέλα χρήσης και αλληλεπίδρασης σχετικά με την τεχνολογία. Ο σχεδιασμός νέων προϊόντων όπως το ραδιόφωνο έθεσε υπό αμφισβήτηση τα υπάρχοντα πρότυπα και μοντέλα, δεδομένης της αυξημένης πολυπλοκότητας των νέων τεχνολογιών αλλά και της σύγχρονης ζωής γενικότερα. Περαιτέρω έρευνα είναι αναγκαία ως προς την πρόσληψη των τεχνολογικών καταναλωτικών προϊόντων εκ μέρους των χρηστών, καθώς και ως προς την κατανόηση της τεχνολογίας που επιτυγχάνεται μέσω της χρήσης τέτοιων προϊόντων.
Struggling for existence: A brief history of the beginnings of industrial design in Greece
Δημοσιεύτηκε στο δικτυακό τόπο ThinkCycle.
Ένα σχεδίασμα της ανάπτυξης του σχεδιασμού στην Ελλάδα από τα μέσα του 19ου αιώνα.
History in the studio: Issues and challenges for a multidisciplinary Master in design
Παρουσιάστηκε στο διεθνές συνέδριο The changing face of design education – 2nd International Engineering and Product Design Education Conference, Delft University of Technology, Ντελφτ, 2-3 Σεπτεμβρίου 2004
Παραδοσιακά, το στούντιο είναι ο καθιερωμένος χώρος μάθησης στην αρχιτεκτονική και στο ντιζάιν, κατέχοντας κεντρικό ρόλο για τον πειραματισμό, την ανταλλαγή πληροφοριών και την κοινωνικοποίηση. Σήμερα, οι νέες τεχνολογίες επικοινωνίας και αλληλεπίδρασης από απόσταση θέτουν υπό αμφισβήτηση την παλιά κουλτούρα του στούντιο, η οποία καθίσταται ξεπερασμένη και δεν ικανοποιεί τις απαιτήσεις της σύγχρονης πρακτικής. Παρ'όλ'αυτά, η φυσική παρουσία και η συμμετοχή παραμένουν σημαντικές. Ο ρόλος του δασκάλου είναι κι αυτός υπό επανεξέταση. Η έννοια του party host (του ανθρώπου που καλεί σε γιορτή/του οικοδεσπότη), όπως προτάθηκε από τον Krippendorff, μπορεί να φανεί χρήσιμη: στη βάση αυτής της έννοιας, μπορούμε να θεωρήσουμε τον δάσκαλο ως έναν οικοδεσπότη που διευκολύνει τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ σπουδαστών και της μαθησιακής τους πορείας. Αυτή η μεταφορά είναι επίσης συναφής με το δίπολο 'αγορά'/'καθεδρικός ναός'. Το μοντέλο της αγοράς τονίζει τη σημασία αυτών που συμμετέχουν/των σπουδαστών, οι οποίοι αντιμετωπίζονται ως ισότιμοι με το δάσκαλο παράγοντες, σε αντίθεση με το ιεραρχικό μοντέλο του καθεδρικού ναού. Έτσι, οι σπουδαστές επανασχεδιάζουν και επανακαθορίζουν διαρκώς τη μάθησιακή τους πορεία μέσα σε κατανεμημένα, αλληλεπιδραστικά δίκτυα. Η δημοσίευση αυτή διερευνά τα παραπάνω ζητήματα εστιάζοντας σε ένα νέο, διακλαδικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα Master of Arts in Design. Το πρόγραμμα αυτό αναπτύχθηκε την ακαδημαϊκή χρονιά 2002-2003, και προσφέρθηκε για πρώτη φορά το 2003-2004, στην ιδιωτική σχολή σχεδιασμού AKTO art and design, στην Αθήνα. Αυτό το μεταπτυχιακό πρόγραμμα προσελκύει σπουδαστές από διάφορες ειδικότητες, όπως αρχιτεκτονική εσωτερικών χώρων, σχεδιασμό βιομηχανικών προϊόντων, γραφιστική, εικονογράφηση, φωτογραφία, μόδα, καλές τέχνες, κόμικς, κινούμενη εικόνα, καθώς και απόφοιτους πολυτεχνικών σχολών. Το κείμενο συζητά την επαναξιολόγηση του στούντιο μέσα στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, που προσφέρει νέες προκλήσεις στη διδακτική ομάδα. Ο πολυκλαδικός χαρακτήρας του προγράμματος παίζει κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη μιας καινοτομικής αντίληψης του στούντιο και θεωρείται καθοριστικός από όλους τους εμπλεκόμενους.
• "Βιολογία, Ντιζάιν, Open Source", e-rooster, Φιλελεύθερο Ηλεκτρονικό Περιοδικό, 5 Μαρτίου 2008.
• "Fashioning Technology: Design from Imagination to Practice -ICOHTEC's 34th Symposium in Copenhagen, Denmark, 14-18 August 2007" (παρουσίαση συνεδρίου), Design History Society Newsletter, October 2007, 6.